Są wystawy, które po prostu pokazują archiwa. I są takie, które zmieniają sposób, w jaki patrzymy na modę. „Schiaparelli: Fashion Becomes Art” zapowiada się na tę drugą kategorię. Punktem wyjścia jest Elsa Schiaparelli jako postać funkcjonująca na styku mody, sztuki i performansu. I właśnie to napięcie ma tu największe znaczenie.

Elsa Schiaparelli nigdy nie projektowała ubrań w klasycznym rozumieniu. Jej prace od początku były komentarzem, prowokacją, czasem wręcz żartem. W latach 30. współpracowała z artystami, którzy definiowali ówczesną kulturę – Salvador Dalí, Jean Cocteau, Man Ray. Efektem były projekty, które do dziś trudno jednoznacznie zakwalifikować. Sukienka „Skeleton”, „Tears dress” czy kapelusz w kształcie odwróconego buta nie wpisywały się w żadną obowiązującą kategorię. I dokładnie to pokazuje ta wystawa.

Ponad 200 obiektów i jeden wspólny mianownik

Ekspozycja obejmuje ponad 200 obiektów – od ubrań i biżuterii po fotografie, rzeźby i materiały archiwalne. To ważne, bo Schiaparelli nie funkcjonowała w próżni. Jej projekty były częścią większego świata – sztuki, teatru, kina. Na wystawie pojawią się też prace Pabla Picassa czy Jeana Cocteau, co dobrze pokazuje skalę tych relacji. Moda nie jest tu dodatkiem do sztuki ani odwrotnie. Te obszary przenikają się na równych zasadach.

Londyn jako brakujący rozdział

Ciekawym wątkiem jest też londyńska historia Schiaparelli, o której mówi się stosunkowo rzadko. Wystawa zwraca uwagę na funkcjonowanie marki poza Paryżem i na klientki, które budowały jej pozycję w Wielkiej Brytanii. To poszerza perspektywę. Schiaparelli nie była tylko paryską projektantką. Była częścią międzynarodowego obiegu kultury.

Daniel Roseberry i współczesne Schiaparelli

Druga część wystawy dotyczy współczesności i pracy Daniela Roseberry’ego. To ważny moment, bo jego projekty w ostatnich latach przywróciły marce widoczność. Roseberry nie kopiuje archiwum. Raczej pracuje na jego języku – przesadzie, symbolice, rzeźbiarskiej formie. I właśnie to zestawienie – historycznych projektów z aktualnymi kolekcjami – może być jednym z najmocniejszych punktów wystawy.

Otwarcie „Schiaparelli: Fashion Becomes Art” nie jest przypadkowe. W ostatnich sezonach moda coraz częściej wraca do tematów związanych ze sztuką, performansem i formą. Ta wystawa wpisuje się w ten kierunek, ale jednocześnie przypomina, że wiele z tych idei pojawiło się znacznie wcześniej. I że ktoś już kiedyś je zrealizował.

Wystawa „Schiaparelli: Fashion Becomes Art” będzie otwarta od 28 marca do 8 listopada 2026 roku. Jeśli ktoś interesuje się modą nie tylko jako trendem, ale jako językiem kultury, to jest jedna z tych ekspozycji, które trudno pominąć.

The post Schiaparelli w Londynie. Wystawa, na którą świat mody czekał od lat first appeared on OCZY.MAG.

To opowieść nie tylko o modzie, ale o kobiecie, która musiała podnieść się po osobistej tragedii i samotnie wychować córkę. Elsa została zdradzona przez męża, porzucona w Nowym Jorku i zmuszona, by sama zapewnić byt sobie i chorej na porażenie dziecięce córeczce Gogo. Właśnie wtedy postanowiła, że nigdy już nie będzie zależna od żadnego mężczyzny.

Od zdrady do haute couture – jak rodziła się Schiaparelli

Los zawiódł ją do Paryża, gdzie przez przypadek odkryła w sobie talent do projektowania. To, co zaczęło się od drobnych prób, przerodziło się w modową rewolucję. Schiaparelli szybko wyrosła na jedną z najbardziej oryginalnych postaci paryskiego świata haute couture. Jej klientkami były największe gwiazdy – od Wallis Simpson po Gretę Garbo – a współprace z Salvador Dalím czy Manem Rayem przeszły do historii sztuki.

W książce „Elsa Schiaparelli” od Wydawnictwa Marginesy znajdziemy nie tylko opisy słynnych projektów, takich jak suknia z homarem czy róż shocking pink, ale także dramat kobiety rozdartej między karierą a rolą matki.

Coco Chanel vs Elsa Schiaparelli – starcie ikon mody

Konfrontacja Chanel i Schiaparelli to temat, który fascynuje do dziś. Chanel dążyła do prostoty, elegancji i funkcjonalności. Schiaparelli stawiała na szok, humor i surrealizm. To właśnie dzięki niej moda zaczęła przypominać sztukę performatywną – prowokującą, niepokorną, nieoczywistą.

Biografia pokazuje, że za ekstrawagancją Schiaparelli stała bardzo osobista motywacja – chęć niezależności i determinacja, by zapewnić córce lepsze życie. To czyni ją nie tylko projektantką, ale i bohaterką z krwi i kości.

Dlaczego warto sięgnąć po książkę o Schiaparelli?

Marginesy po raz kolejny sięgają po temat, który łączy historię kultury i wielką literaturę. Biografia Elsy Schiaparelli to lektura dla tych, którzy chcą zrozumieć, że moda nie jest jedynie dekoracją. To narzędzie wyrażania siebie, a czasem – jak w przypadku Schiaparelli – także forma zemsty na świecie, który próbował kobietę złamać.

Elsa była wizjonerką, która wyprzedziła swoją epokę. I choć przez lata jej nazwisko pozostawało w cieniu Chanel, dziś – także dzięki tej książce – odzyskuje należne jej miejsce w historii mody.

The post Elsa Schiaparelli: Biografia projektantki, która rzuciła wyzwanie Coco Chanel first appeared on OCZY.MAG.

Elsa, czyli skandal, sztuka i sukienka-szkielet

Elsa Schiaparelli nie była tylko projektantką — była artystką, która potraktowała modę jak płótno do surrealistycznych eksperymentów. Jej współprace z Salvadoren Dalím, Man Rayem czy Jeanem Cocteau na zawsze zmieniły sposób, w jaki myślimy o ubraniu. Wystawa w V&A zaprezentuje ponad 200 obiektów: od słynnej sukni „Skeleton” i kapelusza-buty, po rzeźby, fotografie, flakony perfum i obrazy Pabla Picassa.

Kuratorzy postanowili wyjść poza ramy klasycznej retrospektywy. Zamiast układać chronologiczną laurkę, pokazują Schiaparelli jako zjawisko — kobietę-eksperyment, która zamazała granice między modą a sztuką, między dobrym smakiem a prowokacją. I może właśnie dlatego cytat, którym zaczyna się informacja prasowa, brzmi jak manifest: „In difficult times fashion is always outrageous.”

Londyn, który Elsa kochała (i który o niej zapomniał)

Warto zaznaczyć, że wystawa po raz pierwszy przywoła także londyński rozdział działalności Schiaparelli — często pomijany, choć niezwykle ważny. To w brytyjskiej stolicy projektantka miała oddany krąg klientek i prowadziła niezależny oddział domu mody, z którym była mocno związana osobiście. Dla V&A, muzeum z jedną z największych kolekcji mody na świecie, to także okazja do pokazania swoich własnych zasobów — w tym rzadko prezentowanych kreacji Schiaparelli.

Roseberry: surrealizm na miarę XXI wieku

Nie sposób pominąć także współczesnego rozdziału historii tej marki. Od 2019 roku stery w Schiaparelli przejął Daniel Roseberry, który tchnął w markę nowe życie. Jego rzeźbiarskie, teatralne sylwetki noszone przez Beyoncé, Zendayę czy Doję Cat budzą zachwyt i kontrowersje — czyli dokładnie to, co Elsa zapewne by pokochała.

Delphine Bellini, CEO Schiaparelli, trafnie podsumowała sens tej wystawy: „To opowieść o dziedzictwie, które wciąż wpływa na naszą kulturę. O projektantce, która redefiniowała pojęcie piękna i stworzyła język mody, którym dziś mówią inni”.

V&A – muzeum, które rozumie modę

V&A nie pierwszy raz sięga po modę jako temat wystawienniczy, ale nie ma w tym przypadku. Muzeum posiada największą kolekcję projektów Schiaparelli w Wielkiej Brytanii i od lat pokazuje, że moda to coś więcej niż ładna sukienka. To narzędzie opowieści, komentarza społecznego i… czystej sztuki.

Zapiszcie sobie datę: 21 marca 2026. Jeśli kochacie modę z charakterem, a nie tylko z metką, „Schiaparelli: Fashion Becomes Art” to wystawa, którą trzeba zobaczyć. A może nawet doświadczyć — bo kto wie, może moda naprawdę staje się sztuką.

The post „Moda staje się sztuką”: Pierwsza w Wielkiej Brytanii wystawa Schiaparelli first appeared on OCZY.MAG.

Cyrk, w formie, jaką znamy dziś, narodził się w XVIII wieku, kiedy Philip Astley w Londynie zorganizował pierwsze widowiska z udziałem akrobatów i jeźdźców konnych. Szybko stał się symbolem rozrywki, ale także eksploatacji – zarówno ludzi, jak i zwierząt. W XIX wieku cyrki wędrowne podbijały Europę i Amerykę, oferując widowiska oparte na „freak shows”, gdzie prezentowano osoby o niezwykłym wyglądzie, np. „kobietę z brodą” czy „człowieka-słonia”. Ta mieszanka zachwytu i kontrowersji od początku była wpisana w estetykę cyrku – i być może dlatego tak bardzo przyciągała modę.

Pierwsze inspiracje cyrkiem w modzie

Już w XIX wieku stroje inspirowane cyrkiem trafiały do ówczesnej mody. Kapelusze nawiązujące do stożkowatych czapek klaunów czy bufiaste rękawy inspirowane kostiumami akrobatów były symbolem kobiecego ekstrawaganckiego stylu. Ale prawdziwy przełom nastąpił w latach 30. XX wieku dzięki Elsie Schiaparelli, jednej z najbardziej innowacyjnych projektantek epoki.

W 1938 roku Schiaparelli zaprezentowała kolekcję „Circus”, w której pojawiły się płaszcze zdobione motywami klaunów, akrobatów i zwierząt. Inspiracją była nie tylko magia cyrku, ale również jego absurdalność. Była to współpraca z surrealistą Salvadorem Dalí, który pomógł przekształcić cyrkowe motywy w surrealistyczne dzieła sztuki. Kolekcja odbiła się szerokim echem w świecie mody i stała się jednym z kamieni milowych w historii haute couture.

Ciekawostka: W kolekcji Schiaparelli znalazł się płaszcz z wyszytym lwem na plecach – nawiązanie do słynnych pokazów tresury. Symbolika lwa miała podkreślać odwagę, ale i dzikość mody, która jak tresowane zwierzę balansuje między kontrolą a chaosem.

Cyrkowe motywy w XX wieku – między punkiem i haute couture

Lata 70. i 80. XX wieku to czas, kiedy cyrk powrócił do mody w zupełnie nowej formie. Był już nie tylko symbolem estetycznego przepychu, ale także przestrzenią subwersji.

Vivienne Westwood i Malcolm McLaren, ikony mody punkowej, wykorzystali groteskowość i teatralność cyrku, aby podważyć ówczesne normy społeczne. Ich stroje, inspirowane klaunami i artystami cyrkowymi, były przerysowane, absurdalne i prowokujące. Wyolbrzymione proporcje, intensywne kolory i groteskowe makijaże stały się symbolem buntu przeciwko establishmentowi.

Z kolei w latach 90. John Galliano na nowo zinterpretował cyrkowe motywy w swoich pokazach dla Diora. Galliano, znany z teatralności, stworzył kolekcje, które były hołdem dla artystów cyrkowych – balansujących między geniuszem a tragedią. Na jednym z pokazów modelki nosiły maski klaunów, haftowane płaszcze i sukienki przypominające stroje tancerzy trapezowych. Każdy detal zdawał się być przesiąknięty melancholią i odrobiną groteski.

Ciekawostka: Galliano inspirował się życiem artystów cyrkowych z początku XX wieku, którzy często byli postaciami tragicznymi – samotnymi w swojej wyjątkowości, zmuszonymi do życia w świecie pełnym iluzji.

Współczesna moda i cyrk: krytyka czy zachwyt?

W XXI wieku cyrkowe motywy wracają na wybiegi, ale w zupełnie nowym kontekście. Maria Grazia Chiuri podczas pokazu Dior Haute Couture na sezon wiosna-lato 2019 roku przekształciła wybieg w cyrkową arenę. Modelki nosiły stroje inspirowane klaunami Pierrot, a ich twarze zdobił subtelny, teatralny makijaż. Jednak kolekcja ta była czymś więcej niż tylko estetycznym eksperymentem – Chiuri nawiązała do emancypacji kobiet, sugerując, że cyrk, jako miejsce wykluczenia i marginalizacji, może stać się przestrzenią wolności i ekspresji. Trafnie?

Gucci pod kierownictwem Alessandro Michele także eksploatowało cyrkowe motywy, ale w sposób bardziej metaforyczny. Maski klaunów, oversize’owe stroje i surrealistyczne dodatki w jego kolekcjach zdają się być komentarzem na temat sztuczności współczesnej mody i roli, jaką pełnią w niej iluzje. Michele zdaje się pytać: czy świat mody nie jest w istocie cyrkiem, gdzie każdy gra przypisaną mu rolę?

Z drugiej strony, pojawiają się głosy krytyki. Kolekcja Resort – „Circus” od Moschino z 2019 roku, choć spektakularna, spotkała się z zarzutami o spłycenie tematu. Jeremy Scott wykorzystał estetykę cyrku w sposób powierzchowny, nie odnosząc się do mroczniejszych aspektów tego świata. Kolekcja Moschino została zaprezentowana w przestrzeni przypominającej cyrkową arenę, z modelkami odgrywającymi role klaunów, tancerek i treserów. Krytycy zwrócili uwagę na brak refleksji nad trudną historią cyrku, w tym eksploatacją zwierząt i ludzi w freak shows. Dla mnie mocno naciągana poprawność polityczna.

Cyrk i moda – dlaczego tak się przyciągają?

Cyrk i moda to światy, które łączy wiele podobieństw: oba operują iluzją, balansują między rzeczywistością a fikcją i oferują przestrzeń do eksploracji emocji. W cyrku – podobnie jak na wybiegu – wszystko jest możliwe. Surrealizm, teatralność, groteska i wyolbrzymienie – to wartości, które przyciągają projektantów, pozwalając im tworzyć coś więcej niż tylko ubrania.

Z drugiej strony, cyrk to także symbol marginalizacji i wykluczenia. Współczesna moda, inspirując się cyrkiem, coraz częściej podejmuje temat wykluczonych grup – artystów, mniejszości czy osób, które w swojej inności znajdują siłę.

Motyw cyrku w modzie to nie tylko estetyczne nawiązanie, ale też punkt wyjścia do refleksji nad rolą mody we współczesnym świecie. Czy moda potrafi wykorzystać cyrkowe inspiracje w sposób świadomy, czy też popada w powierzchowną grę iluzji?

Cyrk w modzie to symbol, który zachwyca i niepokoi. Ale być może właśnie na tym polega jego siła – na balansowaniu między radością a smutkiem, światłem a cieniem, pięknem a groteską.

The post FELIETON: Cyrk w modzie – między spektaklem a refleksją społeczną first appeared on OCZY.MAG.

Elsa urodziła się 10 września 1890 r. w Rzymie. Jako panienka z dobrego domu, wysoko urodzona, za jedyny życiowy cel miała mieć dobre wyjście za mąż. Jednak od początku była dosyć… niesforna. Podobno, gdy chciała przypodobać się kuzynkom nazywającym ją brzydulą, ale kochającym piękne pałacowe ogrody, postanowiła zrobić z siebie ogród. Dosłownie! Zasadziła kwiatki w uszach i buzy, przez co o mały włos się nie udusiła.

Jako nastolatka fascynowała się filozofią i poezją. Przez namowy kuzyna wydała nawet swój tomik, „Arethusa”, z erotykami, za które pruderyjna rodzina postanowiła zamknąć ją w klasztorze w Szwajcarii. Temperament Schiaparelli jednak nie pozwolił jej na spędzenie tam całego roku. Strajkiem głodowym wymusiła swój powrót.

2. Parszywa miłość

Kiedy rodzina chciała się jej pozbyć, wydając ją za bogatego Rosjanina, nieposkromiona Elsa uciekła do Londynu, gdzie zatrudniła się jako niania. Przypadkiem trafiła na wykład z teozofii, który prowadził nie kto inny jak hrabia Wilhelm Wendt de Kerlor, jej przyszły mąż. Zakochani bardzo szybko wzięli ślub i przenieśli się do Nowego Jorku.

Równie szybko jak szczęście nastąpiło, tak się skończyło. Przy wszystkich zaletach charyzmatycznego hrabiego, jedna wada stanowiła przeszkodę. Wilhelm nie był wierny. Wielokrotnie zdradzał Elsę, podczas gdy ona siedziała w domu, opiekując się ich małą córeczką.

Co gorsza, na wystawne życie, jakie prowadzili, nie starczało im pieniędzy. Schiaparelli wiedziała, że to już koniec i trzeba szukać kolejnego przystanku na mapie. W tym pomogli jej znajomi dadaiści Man Ray, Marcel Duchamp i abstrakcjonista Francois Picabia, dzięki którym zrozumiała, ze nadszedł czas na Paryż, gdzie zajęła się modą.

3. Sweter

Była już artystką, nie była jeszcze projektantką. Wszystko zaczęło się od swetra. Pierwszym projektem, które chciały mieć wszystkie jej znajome, był sweter o splocie wyglądającym, jakby dookoła szyi miał zawiązaną apaszkę. Zrobił furorę i zapoczątkował pierwszą kolekcję dzianinowych looków, które podbiły Paryż.

4. Sportowa elegancja

Pierwszą kolekcją Elsy była: „Schiaparelli – Pour le Sport”, stworzona w 1927 r. W jej skład wchodziły głównie dzianinowe ubiory, lniane sukienki, a nawet szorty. Łącząc sportowy styl z eleganckimi elementami, zyskała sobie grono fanów.

Jednak ludzie podchodzili do tego ostrożnie, w końcu była to dopiero końcówka lat 20., a sportowa elegancja zaczęła być modna dużo później. Nie mniej jednak, tworząc ubrania do ćwiczeń, Schiaparelli wpasowała się w nadchodzącą modę na zdrowy tryb życia. Jej innowacyjne spódnico-spodnie – culottes – założyła nawet Lily Alvarez, słynna tenisistka, podczas meczu na Wimbledonie w 1931 r.

5. Słynne rywalki

Pierwszy butik pret-a-porter Schiaparelli otworzyła w 1935 r. Znajdował się na Place Vendome tuż obok… Coco Chanel. Buntowniczki, silne kobiety, innowacyjne podejście do mody – obie panie jawiły się bardzo podobnie, ale na sile charakteru się to kończyło.

Projektantki wręcz się nienawidziły, obrzucając obelgami. Minimalizm Chanel i fascynacja kiczem Schiaparelli na jednej ulicy? To musiała być wybuchowa mieszanka!

6. Kontrowersyjny sposób bycia

Chociaż zasłynęła z tworzenia odzieży sportowej, codziennej, zapragnęła również robić suknie wieczorowe. Jej pierwsza z czarnej i białej krepy, długa, elegancka, z szarfami krzyżowanymi na plecach, istna piękność. Jednak artystka nie byłaby sobą, gdyby nie wywołała kontrowersji. Do swoich sukien postanowiła dodawać zamek błyskawiczny, który zamiast ukryć – eksponowała. Tak samo jak jej coraz śmielsze garnitury dla kobiet o mocnych ramionach., coś tak prostego wywołało burzę w Paryżu!

7. Kolor, kolor, kolor

Popisowym kolorem wymyślonym przez Elsę Schiaparelli jest mocna magenta, nazwany przez nią „Shocking”. Po pokazie na którym została zaprezentowana kreacja w takim właśnie odcieniu, sam Yves Saint Laurent określił go jaki: „agresywny, chuligański róż”. Co ciekawe, intensywnych kolorów, które stały się standardem jej marki, projektantka zaczęła używać nie bez powodu.

W czasie II wojny światowej, kiedy światem rządziły kolory mundurów, taka odskocznia była konieczna. Była oficjalnym zerwaniem z wielkim konfliktem i zaczerpnięciem ze świata artystycznej imaginacji.

8. Artyści

Schiaparelli sama artystką była. To oni, jej przyjaciele, artyści. Pomogli jej w przeprowadzce do Paryża, stawianiu pierwszych kroków jako projektantki, współpracowali z nią przy wystawach, jak Duchamp w 1942 r. Wielokrotnie współpracowała z nimi również przy swoich projektach. Jean Cocteau zaprojektował hafty na jej kreacje, np. znaków zodiaku, a z Salvadorem Dali stworzyła Lobster Dress. Ponadto jego żona była pomysłodawczynią szalonej kolekcji nakryć głowy – „Shoe”.

9. Powrót do surrealizmu

Obecnym dyrektorem artystycznym domu mody Schiaparelli jest Daniel Roseberry. Amerykanin ma świetne wyczucie oryginalnego stylu Elsy, który próbuje przywrócić dodając mu świeżości.

„Jej największą spuścizną jest zamiłowanie do fantazji, silne przekonanie, że potrzebujemy fantazji w tych skomplikowanych czasach.”

Daniel Roseberry

 W kolekcji z początku tego roku, główną rolę odegrały oczy zaprojektowane przez Jeana Cocteau przywrócone przez Rosebeberry’ego w formie biżuterii dookoła której zbudował całą kolekcję.

10. Autobiografia

Po wojnie, gdy dom mody upadał i ograniczył się praktycznie tylko do sprzedaży perfum, Elsa zatrudniła Huberta de Givenchy na projektanta, a sama zajęła się pisaniem swojej autobiografii. Zatytułowała ją: „Shocking Life”, co mówi samo za siebie. Bo takie właśnie było życie tej wielkiej artystki: szokujące, kontrowersyjne, przewrotne. Jeśli jesteście ciekawi, jak sama je opisała, koniecznie zajrzyjcie do tej książki!

The post Elsa Schiaparelli first appeared on OCZY.MAG.