„Tár” – portret artystki w epoce hiperpoprawności

Field przedstawia Tár jako kobietę, której talent i charyzma zapierają dech w piersiach, ale jednocześnie odpychają. Jest osobą, która nie tyle korzysta z władzy, ile całkowicie się w niej zanurza. Sceny jej prób z orkiestrą są hipnotyzujące – widać, że nie jest jedynie dyrygentką muzyki, ale i życiowych ról ludzi wokół siebie. To bohaterka balansująca na cienkiej linii geniuszu i manipulacji.

Czy jednak Tár jest ofiarą systemu, który pozwalał jej przez lata prosperować, czy może raczej jego współtwórczynią? Film nie daje nam łatwej odpowiedzi. Tutaj właśnie pojawia się cancel culture o którym również niedawno pisałem jak to wygląda w świecie mody– czy to wyraz społecznej sprawiedliwości, czy nowoczesna wersja publicznego linczu?

Cancel culture – sprawiedliwość czy histeria?

„Jeśli ktoś upadnie w lesie, a nie ma tam nikogo, kto by go widział, czy to naprawdę upadek?” – to pytanie wydaje się unosić nad każdą sceną filmu. Lydia Tár traci wszystko – karierę, prestiż, przywileje – ale czy naprawdę zasługuje na ten upadek? Czy jej grzechy są na tyle poważne, by zniszczyć całe jej życie? Film nie tyle odpowiada, co stawia pytanie widzowi: gdzie kończy się odpowiedzialność, a zaczyna masowy ostracyzm?

Field z subtelnością mistrza obrazuje, jak łatwo dziś zniszczyć czyjąś reputację jednym wpisem w mediach społecznościowych, jednym filmem na YouTube, który bez kontekstu może przedstawiać nas w najbardziej niekorzystnym świetle. Tár traci kontrolę nad narracją swojego życia, co jest esencją cancel culture – to już nie ty piszesz swoją historię, ale inni robią to za ciebie. I nie masz na to wpływu. Możesz się tłumaczyć, udowadniać, ale nic z tego. Kończysz „z białą kartą” jak Lydia w innym kraju, gdzie nikt cię nie zna.

Estetyka upadku

Estetycznie Tár to uczta. Długie, kontemplacyjne ujęcia, chłodna, niemal kliniczna paleta barw i precyzyjna reżyseria sprawiają, że film wygląda niczym arcydzieło współczesnej architektury – piękne, ale zimne, odhumanizowane. Berlin, w którym rozgrywa się większość akcji, to miasto kontrastów: surowość betonu i delikatność muzyki klasycznej.

Cate Blanchett zasługuje na osobny akapit – jej Lydia Tár to postać złożona z samych sprzeczności. Silna, a jednocześnie krucha. Pewna siebie, ale przerażona. Blanchett gra ją jak symfonię – od monumentalnych gestów po niemal niezauważalne drżenie dłoni. Tego nie da się raz obejrzeć.

Polemika z widzem

Czy to właśnie tego oczekujemy od sztuki? Czy ma być moralnie nieskazitelna, czy może pozwalać nam zajrzeć w mroczne zakamarki ludzkiej duszy? Tár to film, który nie chce dawać odpowiedzi, lecz zmusza nas do refleksji. W świecie, w którym coraz częściej boimy się powiedzieć coś niepoprawnego, Tár jest jak zimny prysznic – przypomina, że sztuka to przestrzeń dla pytań, nie odpowiedzi.

Ostatecznie, Todd Field rzuca nam wyzwanie: czy potrafimy patrzeć na artystów w oderwaniu od ich moralnych potknięć? Czy geniusz może istnieć niezależnie od etyki? Może warto przemyśleć, zanim kolejny raz naciśniemy „usuń”.

The post FELIETON: Symfonia upadku: „Tár” i pułapki cancel culture first appeared on OCZY.MAG.