W muzeum ARoS w Aarhus otwarto właśnie „As Seen Below – The Dome”, nową realizację Jamesa Turrella. To największy Skyspace, jaki artysta stworzył w przestrzeni muzealnej, a zarazem setna instalacja z kultowego cyklu rozwijanego przez niego od kilkudziesięciu lat. Tym razem nie chodzi jednak o oglądanie dzieła sztuki. Chodzi o doświadczenie światła, czasu i własnej percepcji.
Nie każda wystawa zaczyna się pod ziemią. Aby dostać się do „As Seen Below”, odwiedzający schodzą najpierw pod powierzchnię muzeum ARoS w Aarhus, by następnie wejść do monumentalnej kopuły o wysokości 16 metrów i średnicy 40 metrów. W centrum znajduje się okrągły otwór otwierający wnętrze na niebo. To właśnie ono staje się głównym elementem całej instalacji.
Nowa realizacja Jamesa Turrella została otwarta tuż przed przesileniem letnim i jest największym Skyspace’em stworzonym dotąd przez amerykańskiego artystę w przestrzeni muzealnej. Dla ARoS to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii instytucji, która od lat buduje swoją pozycję wokół wielkoformatowych instalacji i sztuki immersyjnej.
Artysta, który od pięciu dekad pracuje ze światłem
James Turrell należy do najważniejszych twórców związanych z nurtem Light and Space. Od lat 60. bada sposób, w jaki postrzegamy światło, kolor i przestrzeń. W jego pracach światło nie służy do oświetlania obiektów. Ono samo staje się materiałem artystycznym.
„Nie pracuję ze światłem po to, by kształtować światło. Pracuję ze światłem po to, by kształtować sposób, w jaki postrzegamy” — mówi artysta.
Skyspace’y, z których słynie Turrell, można znaleźć na całym świecie, jednak „As Seen Below” wyznacza nową skalę. Instalacja porównywana jest wielkością do rzymskiego Panteonu i stanowi setną realizację z tego cyklu.
Niebo jako żywe dzieło
Praca funkcjonuje w kilku różnych trybach. Najbardziej naturalny jest Open Sky. W tym wariancie kopuła pozostaje otwarta, a niebo widziane przez centralny otwór zmienia się wraz z pogodą, porą dnia i porami roku. Pozbawione punktów odniesienia wydaje się niemal płaskie, stając się abstrakcyjnym polem koloru.
W trybie Colour Shift otwór zostaje zamknięty, a przestrzeń wypełnia kontrolowane światło. Ściany zaczynają wizualnie zanikać, a wnętrze zmienia swój charakter wraz z kolejnymi przejściami kolorystycznymi. Turrell od lat wykorzystuje ten efekt, by podważać nasze przyzwyczajenia związane z postrzeganiem przestrzeni.
Najbardziej spektakularne pozostają jednak sesje Twilight organizowane o wschodzie i zachodzie słońca. Wtedy sztuczne światło wewnątrz kopuły współpracuje z naturalnym światłem nieba, tworząc zjawiska optyczne, które trudno uchwycić na zdjęciach.
Sztuka, którą bardziej się odczuwa niż ogląda
Turrell od lat podkreśla, że jego prace nie mają jednego centralnego obiektu.
„Moja praca nie ma obiektu, obrazu ani punktu skupienia. Kiedy nie ma obiektu, obrazu ani punktu skupienia, na co właściwie patrzysz? Patrzysz na siebie patrzącego” — tłumaczy artysta.
To podejście dobrze oddaje charakter nowej instalacji. „As Seen Below” nie opowiada konkretnej historii i nie prowadzi widza przez zamkniętą narrację. Pozostawia przestrzeń na własne doświadczenie, obserwację i czas.
Nowy powód, by odwiedzić Aarhus
ARoS od dawna należy do najważniejszych muzeów sztuki współczesnej w Skandynawii. Rocznie odwiedza je ponad 650 tysięcy osób, a najbardziej rozpoznawalnym elementem budynku pozostaje tęczowa panorama autorstwa Olafura Eliassona umieszczona na dachu muzeum.
Otwarcie „As Seen Below” wzmacnia pozycję Aarhus jako jednego z najciekawszych kulturalnych adresów Europy Północnej. Dla osób interesujących się sztuką współczesną może być to jedna z najważniejszych premier wystawienniczych tego roku.
Instalacja „As Seen Below – The Dome” została otwarta 19 czerwca 2026 roku w ARoS Aarhus Art Museum w duńskim Aarhus. To realizacja stała, co oznacza, że nie jest ograniczona czasowo i na stałe dołącza do kolekcji muzeum. Zwiedzający mogą doświadczać pracy w trzech różnych trybach: Open Sky, Colour Shift oraz podczas specjalnych sesji Twilight odbywających się o wschodzie i zachodzie słońca.
